Δικαιώματα του Αναγνώστη

1. Το δικαίωμα να μη διαβάζεις
2. Το δικαίωμα να προσπερνάς σελίδες
3. Το δικαίωμα να μην τελειώνεις το βιβλίο
4. Το δικαίωμα να ξαναδιαβάζεις το βιβλίο
5. Το δικαίωμα να διαβάζεις οτιδήποτε
6. Το δικαίωμα να δραπετεύεις από το βιβλίο
7. Το δικαίωμα να διαβάζεις οπουδήποτε
8. Το δικαίωμα να ξεφυλλίζεις
9. Το δικαίωμα να διαβάζεις δυνατά
10. Το δικαίωμα να μην υπερασπίζεσαι τα αναγνωστικά σου γούστα

(DANIEL PENNAC, ΣΑΝ ΕΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ)

Πολεμάς την επιπολαιότητά σου ...

Πολεμάς την επιπολαιότητά σου, τη ρηχότητά σου, έτσι ώστε να δοκιμάσεις να πλησιάσεις τους άλλους χωρίς απατηλές προσδοκίες, χωρίς υπερβολική προκατάληψη, ελπίδα ή υπεροψία, προσπαθώντας όσο μπορείς να μη μοιάζεις με τανκς, χωρίς κανόνια, πολυβόλα κι ατσάλινη θωράκιση 15 πόντους πάχος• τους πλησιάζεις χωρίς καθόλου να τους απειλείς, πατώντας στα δέκα σου δάχτυλα και όχι ξεριζώνοντας τη χλόη με τα ερπυστριοφόρα πέλματά σου, δέχεσαι μ’ ανοιχτό μυαλό ν’ αναμετρηθείς μαζί τους, σαν ίσος προς ίσο, σαν άντρας προς άντρα, όπως λέγαμε παλιά, και παρ’ όλ’ αυτά δεν αποφεύγεις να τους παρεξηγήσεις. Μπορεί εξάλλου το μυαλό σου να δουλεύει σαν τανκς. Τους παρεξηγείς πριν ακόμα τους συναντήσεις, ενώ περιμένεις να τους συναντήσεις• τους παρεξηγείς ενώ βρίσκεσαι μαζί τους• και μετά γυρίζεις σπίτι σου, μιλάς με κάποιον άλλο για την συνάντηση και τους παρεξηγείς ακόμα μια φορά. Και επειδή το ίδιο ισχύει εν γένει για τους άλλους μ’ εσένα, η όλη υπόθεση είναι μια τρομερή πλάνη που στερείται οποιασδήποτε αντίληψης, μια εκπληκτική φάρσα εσφαλμένης αντίληψης. Κι όμως, τι κάνουμε γι’ αυτή τη σημαντικότατη υπόθεση που λέγεται οι άλλοι άνθρωποι, η οποία χάνει τη σημασία που νομίζουμε ότι έχει και αποκτά σημασία καταγέλαστη; Τόσο ανίκανοι είμαστε όλοι να προβλέψουμε τις εσωτερικές διεργασίες και τους αόρατους σκοπούς ο ένας του άλλου; Θα σηκωθεί ο καθένας μας να φύγει, θα κλειδώσει την πόρτα του και θ’ απομονωθεί, όπως κάνουνε οι μοναχοί ή συγγραφείς, σ’ ένα ηχομονωμένο κελί, για να καλεί γύρω του ανθρώπους από λέξεις και ύστερα να υποστηρίζει ότι αυτοί οι άνθρωποι από λέξεις είναι πιο κοντά στο γνήσιο απ’ ότι οι πραγματικοί άνθρωποι που τους κατακρεουργούμε καθημερινώς με την άγνοιά μας; Παραμένει γεγονός ότι το να καταλαβαίνεις τους ανθρώπους σωστά δεν είναι η ουσία της ζωής έτσι κι αλλιώς. Η ουσία της ζωής είναι να τους καταλαβαίνεις λάθος, να τους καταλαβαίνεις λάθος και πάλι λάθος και ξανά λάθος και μετά, αφού το ξανασκέφτεσαι προσεκτικά, να τους καταλαβαίνεις και πάλι λάθος. Έτσι ξέρουμε ότι είμαστε ζωντανοί: κάνοντας λάθος. Το καλύτερο θα ήταν ίσως να ξεχάσουμε το αν πέφτουμε μέσα ή έξω με τους ανθρώπους και να συμμετέχουμε από απλή περιέργεια. Αλλά έτσι και το πετύχεις αυτό – είσαι τυχερός.

Από το <<Αμερικανικό ειδύλλιο>> του Φίλιπ Ροθ.

... και αναρωτιόμαστε φωναχτά "μα καλά, ποιοι πάνε και τους ψηφίζουν αυτούς;"

Από <<Το ουράνιο TALKSHOW>>  του απολαυστικου Κωστάκη Ανάν.

Το φορτηγό σταμάτησε στη μέση του δρόμου και από το μεγάφωνό του μια φωνή άρχισε να διαλαλεί: "Εντός ολίγου θα μοιραστούν σε όλους δωρεάν γυάλινες μυγοσκοτώστρες, μαζευτείτε, κυρίες και κύριοι, μην παραλείψετε να πάρετε, είναι εντελώς άχρηστο αλλά είναι δωρεάν, θα πάρει ο άλλος και εσύ όχι; ελάτε, κυρίες και κύριοι. . ." και συνέχισε να επαναλαμβάνει τα ίδια, μέχρι που από περιέργεια μαζεύτηκαν κάποιοι, το φορτηγό καθυστερούσε να ανοίξει, μαζεύτηκαν κι άλλοι, αναμονή, "εντός ολίγου, κυρίες και κύριοι", μικροσπρωξίματα, "εγώ ήμουν πριν από εσάς, κυρία μου", ένταση, τσαμπουκάδες, γριές ημιλιπόθυμες, και όταν τελικά άνοιξε η πίσω πόρτα του φορτηγού έγινε το έλα να δεις, έπεσαν μπουκέτα στην ψύχρα, παιδιά χάσανε τις μανάδες τους, ηλικιωμένοι ξεψύχησαν στο πεζοδρόμιο, και όλα αυτά επειδή: α) ήταν τσάμπα, β) "δεν κατάλαβα, εγώ μαλάκας είμαι να πάρουν όλοι και εγώ να μην πάρω;" Ηθικόν δίδαγμα: Μας αξίζει, και με το παραπάνω, κάθε καραγκιόζης δήμαρχος, νομάρχης, βουλευτής και υπουργός που βλέπουμε στην τηλεόραση και αναρωτιόμαστε φωναχτά "μα καλά, ποιοι πάνε και τους ψηφίζουν αυτούς;"

Η ζέστη είναι αποπνικτική, τα στήθη της μεγάλα. Έχω απλώσει την πετσέτα μου λίγα μέτρα μακριά από τη δική της, και κάνω ότι διαβάζω απορροφημένος το βιβλίο μου, καθώς εκείνη, ξαπλωμένη μπρούμυτα, κάνει ηλιοθεραπεία έχοντας λύσει το σουτιέν ...για να μαυρίσει η πλάτη της ομοιόμορφα. Το βιβλίο μου είναι ένα θλιβερό «συγκλονιστικό ιστορικό μυθιστόρημα», από αυτά όπου πανίσχυροι μασόνοι κυβερνούν τον κόσμο χάρη στον ιερό νυχοκόπτη της Παναγίας, που περνάει από γενιά σε γενιά, αιώνες τώρα, μέχρι προχθές τουλάχιστον που κάποιος τον έκλεψε από τη μυστική κρύπτη στις γυναικείες τουαλέτες της πυραμίδας του Χέοπα.
Μοιραία λοιπόν το ενδιαφέρον εστιάζεται στο πότε θα γυρίσει ανάσκελα το μανούλι, και αν θέλει να μαυρίσει ομοιόμορφα και από μπροστά.
Και πάνω που κοιτάζει το ρολόι της και αρχίζει να ανασηκώνεται για να γυρίσει, σκάει μύτη ένας τύπος ντυμένος Αϊ-Βασίλης και έρχεται και κάθεται ανάμεσα μας, μπλοκάροντας μου ανεπίτρεπτα τη θέα προς τη θεά... Κοιτάω γύρω μου ελπίζοντας να δω το νοσοκόμο με την τεράστια απόχη και μπροστά του το γιατρό που δείχνει προς το μέρος μας φωνάζοντας «εκεί, ανάμεσα στην γκόμενα και το λιγούρη!», μπας και τον μαζέψουν, αλλά δεν υπάρχει κανείς. […]

Η αλήθεια και η ελευθερία είναι απαιτητικές μετρέσες, έχουν λίγους εραστές.

Η Μασά Σερί, συνεργάτιδα της εφημερίδας Le Monde, ανακάλυψε ένα ανέκδοτο κείμενο του Albert Camus, ένα είδος μανιφέστου για την ελεύθερη δημοσιογραφία. Το κείμενο αυτό γράφτηκε το 1939, όταν ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε ήδη ξεκινήσει, όταν όλα τα κράτη είχαν επιβάλλει ‘’πολεμική’’ λογοκρισία. Ο Camus, μόλις 26 χρόνων, ήταν τότε αρχισυντάκτης σε εφημερίδα της αποικιοκρατούμενης από τους Γάλλους Αλγερίας. Εννοείται ότι το κείμενο του λογοκρίθηκε, και έτσι χάθηκε μέχρι να το ανακαλύψει η συνεργάτιδα της Le Monde.

Ο Camus γράφει ότι τα μέσα για να μπορεί να παραμείνει ελεύθερος ένας δημοσιογράφος είναι τέσσερα : διαύγεια, άρνηση, ειρωνεία και υπομονή.

Αντιγράφουμε απόσπασμα αυτού του κειμένου :

‘’Και φτάνουμε έτσι στην ειρωνεία. Μπορεί κανείς να δεχθεί, θεωρητικά, πως ένα πνεύμα που θέλει και μπορεί να επιβάλει περιορισμούς είναι αδιαπέραστο στην ειρωνεία. Δεν βλέπουμε τον Χίτλερ, για να χρησιμοποιήσουμε ένα παράδειγμα ανάμεσα σε άλλα, να χρησιμοποιεί τη σωκρατική ειρωνεία. Η ειρωνεία παραμένει λοιπόν ένα άνευ προηγουμένου όπλο εναντίον των υπερβολικά ισχυρών. 
Συμπληρώνει την άρνηση υπό την έννοια ότι επιτρέπει, όχι απλώς να απορρίπτουμε το ψευδές, αλλά να λέμε συχνά το αληθές. Ένας ελεύθερος δημοσιογράφος, το 1939, δεν συντηρεί πολλές ψευδαισθήσεις για την ευφυΐα αυτών που τον καταπιέζουν. Είναι απαισιόδοξος όσον αφορά τον άνθρωπο. Μια αλήθεια που διατυπώνεται σε δογματικό τόνο εννέα φορές στις δέκα λογοκρίνεται. Η ίδια αλήθεια ειπωμένη ευχάριστα δεν λογοκρίνεται παρά πέντε φορές στις δέκα. Ένας ελεύθερος δημοσιογράφος λοιπόν, το 1939, είναι απαραίτητα ειρωνικός, αν και συχνά παρά τη θέλησή του. Η αλήθεια και η ελευθερία είναι απαιτητικές μετρέσες, έχουν λίγους εραστές.

Είναι προφανές πως αυτή η πνευματική στάση δεν μπορεί να συντηρηθεί αποτελεσματικά χωρίς ένα ελάχιστο επιμονής. Πολλά εμπόδια τίθενται στην ελευθερία της έκφρασης. Δεν είναι τα πιο σοβαρά που μπορούν να αποθαρρύνουν ένα πνεύμα. Γιατί οι απειλές, οι παύσεις, οι διώξεις έχουν γενικά στη Γαλλία το αντίθετο από το ποθούμενο αποτέλεσμα. Πρέπει όμως να παραδεχτούμε πως υπάρχουν εμπόδια που αποθαρρύνουν: η σαθρή ανοησία, η οργανωμένη νωθρότητα, η επιθετική βλακεία, και αυτά είναι μόνο μερικά. Να το μεγάλο εμπόδιο επί του οποίου πρέπει να θριαμβεύσουμε. Η επιμονή είναι εδώ θεμελιώδης αρετή. Με τρόπο παράδοξο αλλά προφανή, τίθεται στην υπηρεσία της αντικειμενικότητας και της ανοχής.

Ιδού λοιπόν ένα σύνολο κανόνων για τη διατήρηση της ελευθερίας ακόμη και στους κόλπους της δουλείας. Και μετά; Θα ρωτήσει κάποιος. Μετά; Ας μη βιαζόμαστε. Αν κάθε Γάλλος θελήσει να προστατεύσει στη σφαίρα του ό,τι θεωρεί αληθές και δίκαιο, αν θελήσει να βοηθήσει με τον αδύναμο τρόπο του στην περιφρούρηση της ελευθερίας, να αντισταθεί στην εγκατάλειψη και να κάνει γνωστή τη βούλησή του, τότε και μόνο τότε αυτός ο πόλεμος θα κερδηθεί, με την ουσιαστική έννοια της λέξης. Η αρετή του ανθρώπου είναι να αντέξει απέναντι σε ό,τι τον ακυρώνει.’’

(Το παραπάνω απόσπασμα είναι αντιγραφή από  αναδημοσίευση και μετάφραση τμήματος του κειμένου του Albert Camus στηνεφημερίδα Τα Νέα 27/3/2012)

Let's imagine